Skype` ուսանողի օգնական

-Լիլ, Աննան չեկա՞վ,- հարցրեց ընկերուհիս՝ Եվան: 

-Զանգել եմ, ասեց կոմպն ա միացնում, հիմա կգա,- պատասխանեցի ես: 

-Իսկ Աչը չի գալի՞ս:

-Չէ, իրա մոտ ինտերնետը լավ չի, ինքը ուշ կկպնի:

-Երեխեք, ես եկա,- լսվեց Աննայի ձայնը,- ասեք ինչ բացեմ, ու սկսենք, առանց էդ էլ չենք հասցնում:

-Կուրսի e-mail-ին ուղարկած կա, բաց ու քաշի,- հուշեց Եվան:

-Եվ, գիտես չէ, դու ես կարդալու, էսօր կոկորդս մի քիչ ցավում ա,- զգուշացրեցի ես:

-Արդեն բացել եմ, դե կարդացեք,- ինչպես միշտ շտապեցրեց Աննան:

Իմ ու ինկերուհիներիս նման խոսակցությունը կարող է շատերի համար տարօրինակ և անտրամաբանական հնչել: Մինչդեռ մեզ համար քննությունների օրերին այն ազդարարում է պարապելու սկիզբը: Պարապում ենք մենք միասին, չնայած ամեն մեկս իրենց տանն է նստած լինում: Իսկ դրա համար մեզ անհրաժեշտ է ընդամենը համակարգչի, ինտերնետի և Skype-ի առկայությունը: Վերջինս մեզ հնարավորություն է տալիս խմբային զանգի միջոցով միառժամանակ երեք-չորս հոգով իրար հետ խոսել (ճիշտ է, մենք ավելի շատ հոգով էլ ենք փորձել, բայց այդ դեպքերում զանգի որակը շատ է իջնում, երևի ինտերնետի թուլության պատճառով): Խառնաշփոթից խուսափելու համար, ամեն անգամ ընտրում ենք մեկին, ով այդ օրը կկարդա նյութը, իսկ մնացածները լսում են և իրենց հերթին հետևում տեքստին: Եթե կարդալիս ինչ-որ հարց է ծագում կամ մի բան անհասկանալի է, տեղում քննարկում ենք, եթե անծանոթ տերմին է հանդիպում, օգտվում ենք օնլայն բառարաններից, իսկ եթե որևէ հարցի պատասխան չենք գտնում մեր գրքերում, մեզ օգնության են հասնում Google-ն ու Wikipedia-ն: Ինչ վերաբերում է գրքերին, դրանք էլ մեզ մոտ ստանդարտ տպագիր գրքերը չեն: Գրեթե ամբողջ մասնագիտական գրականությունը՝ սկսած անտիկ ժամանակաշրջանի փիլիսոփաների գրքերից մինչև ժամանակակից հետազոտություններն ու հոդվածները, կարելի է գտնել էլեկտրոնային տարբերակով: Մեր դասախոսներից շատերն անգամ իրենց դասախոսություններն են մեզ էլեկտրոնային տարբերակով ուղարկում, դասի ժամանակ դրանք թելադրելու փոխարեն: Այդպես շատ ժամանակ ենք խնայում, թե դասախոսության, թե պարապելու ընթացքում: Չէ՞ որ Word փաստաթղթի մեջ ընդամենը մի բառ փնտրելով, կարող ես գտնել այն հատվածը, որը քեզ անհրաժեշտ էր: Իսկ դասախոսության ժամը օգտագործում ենք ավելի հետաքրքիր թեմաներ քննարկելու համար «Բայց այդքան շատ համակարգչի առջև նստելը վնաս չէ՞ տեսողությանը»,- կհարցնեն ձեզանից շատերը: Մեր պատասխանը այդ հարցին հաճախակի ընդմիջումներն են. այդպես ոչ աչքերդ են հոգնում, ոչ էլ դու՝ շատ ինֆորմացիայից: Որպես հոգեբաններ, մենք մի քանի առավելություն էլ ենք գտել Skype-ով պարապելու մեջ: Նախ, խմբով կարդալը մեծացնում է պատասխանատվությունը: Եթե մենակ պարապելիս կարող էիր ծուլանալ, կարդալու փոխարեն ուրիշ բաներով զբաղվել, ապա այսպես դու գիտես, որ  ընկերուհիներիդ պարապելը քեզանից է կախված, և եթե ուշանաս կամ չգաս կարդալու, նրանք էլ կտուժեն: Երկրորդը, այդպես ինֆորմացիան ընկալում ենք երկու տարբեր զգայարաններով միառժամանանակ՝ տեսողական ու լսողական, այսինքն հետո հիշելու հավանականությունը մեծանում է: Բացի այդ, միասին կարդալու ընթացքում նյութի վերաբերյալ քննարկումները, վեճերն ու կատակները օգնում են հետո ավելի խորը ու հիմնավոր հիշել կարդացածը: Ճիշտ է, փորձը ցույց է տալիս, որ երբեմն քննության ժամանակ կատակներն ավելի լավ ենք հիշում, քան բուն նյութը: 

Մենք միշտ զարմանում ենք մեր այն համակուրսեցիների վրա, ովքեր սահմանափակում են իրենց գիտելիքները ընդամենը դասախոսության կոնսպեկտներով, մինչդեռ ինտերնետն ու ժամանակակից տեխնոլոգիաները հնարավորություն են տալիս տասնապատիկ անգամ շատն իմանալու: 

Հազարամյակի «մարտահրավերները»

Եթե շարքային ֆեյսբուքյան քաղաքացուն հարցնես, թե որոնք են հազարամյակի մարտահրավերները, նա դժվար թե մեջբերի Միացյալ Ազգերի Կազմակերպության կողմից սահմանված ութը կարեւորագույն խնդիրները մարդկության համար (վերացնել ծայրահեղ աղքատությունն ու սովը, պակասեցնել երեխաների մահացությունը եւ այլն)։ Ավելի հավանական է, որ նրա մտքով կանցնի  թե ինչպես էին իրեն մարտահրավեր նետել մեկ դույլ սառցաջուր շուռ տալ գլխին։ 

Իսկ որտեղի՞ց սկսվեց մարտահրավերի նման հասկացությունը։ Կարող է շատ զարմանալի թվալ, բայց ամեն ինչ սկսվել է մի հիմար ալկոհոլային խաղից։ Մարդիկ, ստանալով մարտահրավերը իրենց ծանոթներից, պարտավորվում էին մոտակա քսանչորս ժամվա ընթացքում խմել կես լիտր գարեջուր, նկարահանել դա եւ վիդեոն տեղադրել սոցիալական ցանցերում, իր հերթին էլ մարտահրավեր նետելով իր ծանոթներին եւ ընկերներին։ «Nek nomination» անվամբ հայտնի այս խաղը հաշված օրերում գրավեց համացանցի մեծ մասը։ Այսպիսի գրեթե անիմաստ խաղի նման հաջողությունը չվրիպեց համաշխարհային բարեգործական կազմակերպությունների ուշադրւթյունից։ «Իսկ ինչո՞ւ չօգտագործել նման միջոցը լավ գաղափարներ տարածելու համար»,- մտածեցին մի քանի պայծառ ուղեղներ եւ ստեղծեցին «ice bucket challenge»-ը։ Ի տարբերւթյուն նախորդի՝ սառցե դույլի մարտահրավերը ուներ ավելի իմաստալի նպատակ. մարդկանց տեղեկացնել ALS (amyotrophic lateral sclerosis - կողմնային ամիոտրոֆիկ սկլերոզ) հիվանդության մասին եւ նվիրատվություններ հավաքել այդ հիվանդության մասին հետազոտություններ անելու եւ դրա դեմ պայքարելու համար։ Նախաձեռնության մասնակիցները պետք է ընտրեին մի ամբողջ դույլ սառցաջուր իրենց գլխին լցնելու եւ հարյուր դոլլար ALS ֆոնդին փոխանցելու տարբերակների միջեւ։ Թեեւ շատերը մասնակցում էին «ice bucket challenge»-ին պարզապես ամառային մի շոգ օր հովանալու նպատակով, բայց ակցիան իր դրական կողմերն էլ ունեցավ։ Դրա շնորհիվ ավելի քան 115 միլիոն դոլլար հասույթ գոյացավ, որը կօգտագործվի հիվանդության բուժումը գտնելու համար։ Սառցե դույլի մարտահրավերը Հայաստան էլ է հասել։ Անգամ կրթության եւ գիտության նախարարն ու ֆուտբոլի ազգային հավաքականի մարզիչն են միացել այս վեհ նախաձեռնությանը։

Բացի բարեգործական նպատակներից «մարտահրավերները» ավելի հաճախ զվարճացնելու կամ մշակութային գիտելիքներ ստուգելու միջոց են։ Վերջերս ֆեյսբուքահայության մեջ տարածված էր միմյանց ձեռնոց նետելը պարզելու, թե որոնք են ընկերների սիրած գրքերի կամ ֆիլմերի տասնյակը։ Մեկ այլ լայն տարածում գտած մարտահրավեր էր սիրած նկարչի աշխատանաքներից մեկը հրապարակելը։ Բացի ձեր գեղարվեստական ճաշակը ստուգող մարտահրավերներից, կան նաեւ այնպիսիները, որոնք ստուգում են ձեր կարողությունը մի գեղեցիկ բան ստեղծելու։ Օրինակ, ձեզ կարող են մարտահրավեր ուղարկել, որպեսզի դուք հինգ օր շարունակ հրապարակեք մեկական սեւ ու սպիտակ լուսանկար եւ ինքներդ էլ մարտահրավեր նետեք հինգ այլ մարդկանց։ Երբեմն մարտահրավերները կարող են մասնագիտական բնույթ էլ ունենալ։ Այդպես դիզայներերը կարող են միմյանց մարտահրավեր նետել նկարելու ինչ-որ հայտնի մարդու ծաղրանկարը, իրենց  տնային կենդանուն, անգամ հենց իրենց։

Կարծում եմ, նման մարտահրավերները այսքան լայն տարածում են գտնում, որովհետեւ ստեղծում են յուրատեսակ միասնության զգացում։ Ցանկացած գործողություն, անգամ սառցաջրով դույլը վրադ շուռ տալը, ավելի հաճույքով ես անում, երբ գիտես, որ այն նույն բանն անում են օվկայնոսից այն կողմ եւ նպաստում են լավ գաղափարի տարածմանը։

Ես էլ, օգտվելով առիթից, մարտահրավեր եմ նետում բոլոր կարդացողներին այսօր մի բարի գործ անել։

Ինտերնետը տարիք չի ճանաչում

Մի սովորական օր բացելով Ֆեյսբուքը տեսա, որ ընկերության առաջարկ եմ ստացել 71-ամյա Զարուհի տատիկիցս։ Ճիշտ է, սկզբում կարծում էի, թե գլուխ չի հանի այս սոցիալական ցանցից եւ շուտով կթողնի այդ զբաղմունքը։ Բայց պատկերացրեք, թե որքան մեծ էր զարմանքս, երբ տատիկս սկսեց ավելի ակտիվ ֆեյսբուքյան կյանք վարել քան ես։ Նա միշտ առաջին հավանողների թվում է, երբ մի նոր ֆոտո եմ տեղադրում։ Ավելացնեմ, որ տատիկս ինձանից էլ շատ է ֆոտոներ ավելացնում։ Չաթով հետս քննարկում է վերջին լուրերը, որոնց նա նույնպես Ֆեյսբուքով է բաժանորդագրված։ Իսկ տոներին, պատիս շնորհավորանքներ է գրում։

Իհարկե, այսքանով տատիկիս ինտերնետային արկածները չավարտվեցին։ Շուտով նա արդեն Յություբում (Youtube) բաժանորդագրված էր կար ու ձեւի վարպետների էջերին։

-Հոգյակս, արի քեզ սրանից կարեմ,- ամեն անգամ ասում է տատիկս, երբ մի հետաքրքիր հագուստի մոդել է գտնում։ Նման առաջարկից դժվար է լինում հրաժարվել, իմանալով որ տատիկիս կարած զգեստը կամ շապիկը դառնալու է պահարանիս ամենաինքնատիպ եւ չկրկնվող մասը։ Դե իհարկե, բոլոր մանրամասնրը արդեն ֆեյսբուքով ենք պայմանավորվում՝ երբ գնանք կտորն ընտրելու կամ որ ժամին գամ նախնական փորձի,  վերջում էլ արդեն պատրաստի հագուստով նկարս եմ ուղարկում նրան։ 

Տատիկիս գրաված հաջորդ ինտերնետային տիրույթը Փինթերեսնթն էր (Pinterest)։ Երբ ընտանիքով վայելում էինք նրա պատրաստած նոր թխվածքը, չէինք էլ պատկերացնում, որ բաղադրատոմսը հենց Փինթերեստից է գտել։ 

Վերջերս էլ այգու համար ծաղիկների սերմեր է գնել… օն-լայն խանութից։

Մի օր էլ, երբ Ինստագրամում (Instagram) նկարներ էի թերթում, տատիկս անմիջապես նկատեց իրեն անծանոթ սոցիալական ցանցը։

-Հոգյակս, այս ի՞նչ նոր տեղ ա,- դիմեց նա ինձ հետաքրքրությամբ։

-Ինստագրամ ա, տա, նկարներ ես դնում։

-Լավ,- հաստատակամ ասաց նա,- ինձ էլ սրանից կբացես։ 

Ճիշտ է, տատիկիս բացատրեցի, որ Ինստագրամը միայն սմարթֆոնների վրա է աշխատում, բայց չեմ կարծում, որ այդ փոքրիկ խոչընդոտը կարող է խանգարել տատիկիս հետաքրքրասիրությանը եւ նոր բաներ բացահայտելու անսահման ցանկությանը։

#selfie

NASA astronaut Mike Hopkins 

Ռոբերտ Կորնելիուս: Երեւի ձեզանից ոչ մեկին ծանոթ չէ այս անունը, բայց դեռ 1839 թվականին հենց պարոն Կորնելիուսի մտքով է առաջին անգամ անցել ինքն իրեն լուսանկարել, ժամանակակից լեզվով ասած՝ սելֆի նկարել: Ճիշտ է, այն ժամանակ նա ձեռքի տակ չուներ որեւէ սմարթֆոն կամ պլանշետ, որոնք հիմա անչափ հեշտացնում են ինքնանկար ստանալու գործընթացը: Պատմության մեջ առաջին սելֆին նա ստացել է դագերոտիպի վրա՝ մի քանի րոպե անշարժ կանգնելով:

Լուսանկարչության զարգացման հետ սելֆիները (անգլերեն self – ես, ինքս բառից) հանրահայտ են դառնում այնպիսի մարդկանց շրջանում, ովքեր իրենց կարող էին թույլ տալ բավականին թանկարժեք լուսանկարչական խցիկներ ունենալ: Ասեմ, որ դեռահաս աղջիկները անցած դարում էլ սեր ունեին ինքնանկարներ անելու հետ: Անգամ Անաստասիա Ռոմանովան է տասներեք տարեկանում հայելու մեջ սելֆի նկարել ընկերուհուն ուղարկելու համար:

Մեր օրերում սելֆիներն արվում են գրեթե նույն նպատակով՝ ընկերների հետ կիսվելու: Իհարկե, հիմա դա անելու համար ստեղծված պայմանները չես համեմատի 20-րդ դարի սկզբին եղածների հետ: Տեխնիկան այնքան է զարգացել, որ հեռախոսների վրա բացի սովորական տեսախցիկից, կա նաեւ առջեւի կամերա՝ հատուկ սելֆի նկարելու համար (ուրիշ էլ ինչի՞ համար այն կարող էր պետք գալ): Բացի այդ, մեր հնարավորությունները էլ ավելի է ընդարձակում ինտերնետը: Բազմաթիվ սոցիալական ցանցերը, ինչպես օրինակ, Facebook-ը, Instagram-ը, Flickr-ը թույլ են տալիս ներբեռնել ձեր սելֆիները իրենց կայքեր եւ ստանալ like-եր եւ սրտիկներ ձեր ընկերների կողմից: Իսկ ItisMee.com կայքը ստեղծված է հենց միայն սելֆիների համար:

Հատկապես մեծ պահանջարկ սելֆիներն ունեն երիտասարդ աղջիկների եւ տղաների շրջանում: Եթե դու 13-24 տարեկան ես, ապա ըստ վիճակագրության քո նկարած լուսանկարների 30%-ը պիտի որ սելֆի լինի: Չնայած նման պոպուլյարությանը, երիտասարդության շրջանում, իրենց սելֆիներով չեն դադարում զարմացնել նաեւ մեծահասակները: Թերեւս ամենահայտնի սելֆին արվել է այս տարվա Օսկար մրցանակաբաշխության ժամանակ հայտնի հեռուստահաղորդավար Էլլեն Դեջեներեսի կողմից: Այն իր մեջ անմահացրել է մեկ տասնյակ հոլիվուդյան աստղերի եւ դարձել է ամենաշատ retweet արված լուսանկարը (մոտ 3,5 միլիոն անգամ): Սելֆին իր թեւերը տարածել է անգամ քաղաքական աշխարհի ներկայացուցիչների վրա: Վերջերս մեծ աղմուկ էր հանել Նելսոն Մանդելայի թաղման արարողության ժամանակ նկարված սելֆին, որում Բարաք Օբաման անմիջականորեն ժպտում էր Անգլիայի եւ Դանիայի պրեմիեր-մինիստրների հետ միասին: Անհավանական սելֆիների շարքին են պատկանում նաեւ տիեզեքում արվածը, որում տիեզերագնացի սկաֆանդրում արտացոլվում է ամբողջ տիեզերական կայանը, կամ օդաչուի կողմից արված սելֆին, որում հասցրել էր բռնացնել անգամ բաց թողնվող հրթիռը: Իսկ երկնաքերների տանիքներին, մոտ 40 մետր բարձրությամբ Ռիոյում Հիսուսի արձանի գագաթին կամ Հյուսթոնի ցլավազքի ժամանակ ցլի առջեւով վազող տղայի սելֆիները երեւի թե ամենավտանգավորների շարքերում են:

Հարց է առաջանում, արդյո՞ք նրանց խելքը տեղն է: Եվ հարցին անմիջապես պատասխանում է Ամերիկյան Հոգեբույժների Ասոցիացիան, հայտարարելով, որ սելֆին հոգեկան խանգարում է: Բայց սպասեք, պետք չէ անմիջապես վազել հոգեբույժի մոտ, եթե դուք մի- երկու ինքնանկար եք արել: Որպեսզի ձեզ մոտ ախտորոշեն սելֆիտիս (անդադար սելֆիներ նկարելու եւ դրանք համացանցում տեղադրելու ցանկություն), դուք պետք է առնվազն ամեն օր երեքից ավելի սելֆի անեք եւ ներբեռնեք սոցիալական ցանցեր: 

Ինչեւէ, սելֆիներ տեսնելիս ես միայն տխրում եմ, չէ որ այդ մարդիկ այնքան միայնակ են, որ անգամ չունեն մեկը, ում կարող են ասել. «Հեյ, ընկեր, ինձ չե՞ս նկարի»:

она живет среди нас!

Աննան, ընդհանրապես, շատ հետաքրիր մարդ ա, ու իրա հետ հաստատ չես ձանձրանա:

Օրինակ՝ անցնում էինք մի օր Ամիրյան փողոցի "Кавказская пленница" ռեստորանանման տեղի մոտով: Աննան ոգեվորված.
-ո՞նց էր էս կինոյի անունը кавказская... плесница?

Կոգնիտիվ հոգեբանության քննության ժամանակ: Աննան երկար չէր կարողանում ինչ-որ բան հիշել ու ակնհայտ տանջվում էր:
պ. Հայրապետյան. -Աննա, մի հիշի, մտածի:
Աննա- հա բայց ո՞նց մտածեմ, որ չեմ հիշում:

Չեմ-հիշում-ինչ պարապելուց Աննան բացատրեց.
- ինչի՞ млекопитаюшее, որովհետև млекопитает.

Ոտքը թմրել էր. -Ախ, ախ, էրեխեք, ոտս ծվծվում ա:

 Աչի թոշակի հետ ինչ-որ խնդիրներ կային, պետք էր կանխիկով վերցնել, բայց հաշվապահությունում մի կին ասում էր, թե արդեն վերցրել են: Աննան իմանալով այդ մասին.
-Չեն կարա տենց բան անեն, դատի տուր, ես էլ քվե կգամ:

փոսթի վերնագիրը հերոսուհու պատվերով